gore

  • slika 3

Banatski Karlovac

Banatski Karlovac
Država  Srbija
Pokrajina Vojvodina
Okrug Južno-banatski
Opština Alibunar
Položaj 45° 02′ 50" SGŠ
21° 00′ 58" IGD
Površina km²
Nadmorska visina 99 m
Populacija (2002)
 - broj stanovnika
 - gustina

5820
 st./km²
Poštanski broj 26320
Pozivni broj 013
Registarska oznaka PA
polozaj
 Banatski Karlovac na mapi Srbije

Banatski Karlovac je najveće naselje na teritoriji opštine Alibunar. Prema popisu iz 2002. u Banatskom Karlovcu živi 5.820 stanovnika. Od Beograda je udaljen 55 km, od Pančeva 40 km i Vršca 25 km. Kroz naselje prolazi međunarodni put Beograd – Vršac - Temišvar, magistralni put E-94. Takođe, kroz naselje prolazi i železnički pravac Beograd – Vršac -Temišvar. 

Veći deo katastarskog područja Banatskog Karlovca pripada prirodnom rezervatu Deliblatska peščara, u okviru koga se po turističkom značaju ističe izletište Devojački bunar.
Kada govorimo o nastanku naselja, bronzani predmeti, nakit, oružje i ostale pronađene iskopine pokazale su da je ovo područje bilo naseljeno već u bronzano doba. I u tursko doba ovde se nalazilo selo koje se zvalo Hoča ( ili Oča) ali je tada i iščezlo. Naselje pod imenom Oča se pominje 1764. godine u dokumentima pisaca koji su pratili razvoj i naseljavanje Banata.
Na području austrijske vojne granice, prodor Turaka doneo je velika razaranja, ali je ova oblast imala mnogo neobrađene zemlje. Na savetovanjima bečkog Dvorskog ratnog veća 1800. godine, doneta je i odluka o stvaranju novih naselja, među kojima su bili i livadsko područje Podbrestje, Mali Alibunar, kao i Oča. Za naseljavanje su se prijavili katolički nemački kolonisti iz badenske oblasti. Na predlog Generalne komande mesto je dobilo ime Karlsdorf po ministru rata i mornarice nadvojvodi Karlu (Carl). Plan kuća bio je određen naredbom iz 1802. godine, prema kome je naseljenička kuća morala zabatom biti okrenuta ka ulici, imala je jednu sobu, kuhinju i ostavu. Temelj je bio od kamena, zidovi od nabijene zemlje, a krov pokriven trskom. Selo je imalo četiri ulice. Na raskrsnicama su bili iskopani zajednički bunari. U sredini sela je bilo vojno vežbaliste površine. Oko ovog terena su između 1804. i 1810. godine podignuti crkva, kuća lokalnog paroha, škola, kasarna, oficirsko konačište i gostionica. U proleće 1803. godine prvi kolonisti su se uselili u svoje kuće. Svako domaćinstvo dobilo je dva konja, jednu kravu, zapregu, kola, plug, drljaču, sitniji alat i jednostavni nameštaj. Od 1803. došli su kolonisti iz banatskih opština Karašova, Lupak i Klokotić, koji su bili slovenskog porekla, ali katoličke veroispovesti. Nazvani su „Krašovanima". Svaka porodična kuća dobila je 35, 17 ili 12 rala zemlje. Ako jedna porodica, uključujući raspoložive graničare, i dalje nije imala potrebnu radnu snagu bila bi spojena sa drugom porodicom ili joj je bilo pridodato osoblje. One su obrazovale jednu „kućnu zajednicu" u kojoj su morali da žive u miru i slozi, upućeni jedni na druge i da polja zajednički obrađuju. Kuća i zemlja nisu se mogli deliti. Vojnoj komandi je bio odgovoran predstavnik „kućne zajednice" i njemu su se morali pokoravati svi pripadnici. Sve je funkcionisalo „po naredbi": Cene su bile utvrđene i morale su biti jasno istaknute. Prestupi su bili odmah kažnjavani. Glavno mesto za trgovinu je bio Vršac. U revoluciji 1848. Karlovac je dva puta bio poprište borbi. Posle revolucije zakonske mere su pooštrene, ali to stanovnicima Karlovca nije smetalo jer su bili naviknuti na poslušnost i red. Kad je 1868. Izgrađena ciglana Kalitonjitch, otvorena je i apoteka kao i poštansko - telegrafski ured što je znatno doprinelo razvoju mesta. Nakon ukidanja vojne granice počeo je u Karlovcu snažan privredni razvoj. 1873. godine osniva se fabrika mesa i mesnih prerađevina „Herc i sin" koja vrlo brzo postaje nadaleko poznata. Opština dobija dozvolu za održavanje tri vašara godišnje, a potom i za četiri, što je u ovo mesto dovelo trgovce iz okolnih krajeva, pa i iz Temišvara. U to vreme mesto dobija i svoj park, kao i nedeljnu pijacu. 1894. otvara se železnička pruga Vršac – Kovin. 1896. godine podignuta je nova zgrada opštine, danas zgrada mesne zajednice, kao i dečiji vrtić. 1902. izgrađena je škola koja je decenijama bila najmodernija u okolini. Mesto dobija novo ime - Temeskarolyfalva. 1910. je mesto je preimenovano – Nagykarolyfalva. Uprkos velikim planovima za razvoj naselja, I svetski rat je doneo puno žrtava. Od 1921. godine mesto je službeno preimenovano u Karlovo selo, a godinu dana kasnije, nakon ponovljenih intervencija i molbi vraćen je naziv Karlsdorf. Nakon završetka I svetskog rata, nekoliko godina proteklo je u neizvesnosti, a onda je ponovo počeo zamah napretka. 1923. godine osniva se Električna centrala AD iz koje se čitavo mesto snabdeva električnom strujom, što je u tom periodu bilo karakteristično isključivo za veće gradove.
1926. ukazom Ministarstva unutrašnjih dela Jugoslavije, ovo mesto dobija ime koje i danas nosi – Banatski Karlovac. Iste godine je osnovana prva čitaonica i podignut spomenik Srbima palim u toku 1848.godine. Posle velike ekonomske krize ponovo se krenulo napred. Fabrike jačaju proizvodnju, a mnoge zanatlije modernizuju svoje radnje, pribavljaju električne mašine. Trgovina i zanati cvetaju.
A onda je rat još jednom prekinuo tok napretka. II svetski rat doneo je nove žtve, a ubrzo dolazi do konfiskacije imovine folksdojčera i svih drugih za koje je smatrano da su tokom rata bili na strani okupatora. Na osnovu zakona o kolonizaciji i agrarnoj reformi stvoreni su uslovi da se stanovništvo iz mnogih krajeva Srbije, Bosne i Crne Gore naseli u ravničarskim krajevima. U Banatski Karlovac je tom prilikom doseljeno 615 porodica sa ukupno 3.775 članova domaćinstva. Naseljavanje je uglavnom vršeno iz područja Užica i Čačka. Tako je Banatski Karlovac dobio nove stanovnike. Pored doseljenih kolonista, u Banatskom Karlovcu je ostao manji broj starosedelaca. Veći deo starosedelaca je deportovan u radne logore širom Jugoslavije, na izgradnju zemlje, a neki od njih i u Sovjetski Savez. Dolazeći u potpuno novu sredinu, toliko različitu od stare, i po klimi, i po vazduhu, i po vodi, i po konfiguraciji terena i po mnogo čemu drugom, kolonisti su se veoma teško snalazili i prilagođavali novim životnim uslovima. Banatski Karlovac počinju da živi sa svojim novim žiteljima, uobičajenim tokom. U kratkom periodu od 1949. do 1956. mesto je preimenovano u Banatsko Rankovićevo, ali mu je ubrzo vraćen naziv Banatski Karlovac koje ostaje do danas.
U naselju Banatski Karlovac živi 4.721 punoletni stanovnik, a prosečna starost stanovništva iznosi 41,3 godina. U naselju ima 1.985 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,93.
Etnički sastav mesta je znatno promenjen posle II svetskog rata kada je nemačko stanovništvo deportovano, a kolonizovano je stanovništvo iz zapadne Srbije.
Ovo mesto je velikim delom naseljeno Srbima, a u poslednja tri popisa, primećen je blaži pad u broju stanovnika.

Baner Pecat 211x81